{"id":298,"date":"2026-05-17T08:09:59","date_gmt":"2026-05-17T08:09:59","guid":{"rendered":"https:\/\/lage-landen.ingwine.org\/?p=298"},"modified":"2026-05-17T08:15:56","modified_gmt":"2026-05-17T08:15:56","slug":"de-nekker","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lage-landen.ingwine.org\/en\/de-nekker\/","title":{"rendered":"De Nekker\u00a0"},"content":{"rendered":"
\"\"
Kittelsen 1887<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Een waterdemon? Plaaggeest? Of is er meer aan de hand?<\/p>\n\n\n\n

Germaanse landen kennen de legendes van een entiteit die zich ophoudt in stilstaand water. Kom je te dicht in de buurt? Wandel je voorbij onder de duisternis? Verstoor je het water? Dan komt de Nekker je halen. <\/p>\n\n\n\n

Nixe en Nickelmann bij de Duitsers, N\u00f8kken, Nokk, Neck in Scandinavi\u00eb en Nickur of Nennir bij de IJslanders. Necker, Nekker, Nicker in de Nederlandstalige gebieden. Maar ook gelijkenissen met Keltische cultuur, zie Kelpie en Merrow.<\/p>\n\n\n\n

De etymologie kunnen we traceren: Indo-Europese Nikwez of Nikwuz wat ‘helder’ of ‘schitterend’ betekent. Nykr in het Oudnoors, Nihhus in het Oud Hoogduits.<\/p>\n\n\n\n

Enkele sagen:<\/p>\n\n\n\n

Het aloude slot van het West Vlaamse Lichtervelde is lang gevreesd geweest omwille van zijn Nikker. Die vertoonde zich meestal op het neerhof, waar hij \u2019s nachts de gedaante van een paard aannam. Maar hij had het altijd gemunt op de nieuwsgierigen en de kwaadaardigen die het aandurfden om de wijde grachten van de hoeve of het slot te naderen, dan greep hij ze vast en liet ze met vreselijk gedruis in het water ploffen, waar ze druipnat, versuft en gekneusd, maar levend uitkwamen. Op andere keren kwam hij omtrent middernacht in de schuur en begon er met veel herrie het graan te dorsen en te wannen. Hij maakte daarbij zoveel lawaai dat de bewoners van de hoeve uit angst hun bed niet durfden verlaten om te gaan zien wie er in de schuur al dat leven maakte. Maar \u2019s morgens vond men geen strootje vernesteld: alles was in dezelfde staat als waarin men het daags voordien gelaten had.<\/p>\n\n\n\n

Op een keer gebeurde het dan de Nikker de gedaante van een paard had aangenomen. Was hij nu in slaap gevallen ofzo, maar feit is wel dat hij \u2019s anderendaags in de ochtend nog op de weide van het neerhof stond. Maar hij was zijn macht kwijt. De stoutmoedigste van de knechten nam dat schoon paard, spande het aan de eg en deed het de hele dag hard werken. Wanneer dat gevonden paard moe werd, sloeg hij erop dat het wreed was om zien. Maar zodra het donker was en het werd uitgespannen, vloog dat paard, omringd door vlammen, briesend en met een afschuwelijk geluid, de lucht in. In het midden van de nacht werd er op deuren en vensters geklopt: iedereen huiverde van de angst. Toen hoorde men een stem zeggen: \u201cBoer, boer, wel, ik heb uw eg in het water gesmeten.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Daarop verliet hij met hetzelfde vreselijk geluid de hoeve. \u2019s Anderendaags gingen ze op zoek naar de eg en men vond ze effectief in het water.<\/p>\n\n\n\n

Nadien heeft die Nikker zich nog verschillende malen op de hoeve vertoond in de gedaante van een geitebok, met een brandende kaars tussen de horens. Maar stilaan zijn de grachten rond het slot en neerhof opgevuld geraakt en hebben ze van die Nikker niet veel meer gehoord. Er zijn toch nog personen die volhouden dat hij zich ophoudt in de Neuzebeek, niet ver daar vandaan.<\/p>\n\n\n\n

Oude Rode Ogen:<\/p>\n\n\n\n

Rond Mechelen kent men \u2018Oude Rode Ogen\u2019 een waternekker: De verhalen over en signaleringen van Oude Rode Ogen begonnen in de vijftiende eeuw, na meldingen dat kinderen op onverklaarbare manier verdwenen. Ze zouden het slachtoffer zijn van een kannibalistische gedaanteverwisselaar. Ooggetuigen verklaarden dat er een grote naakte zwarte man wegrende, nadat hij probeerde een jong meisje uit haar bed te ontvoeren. Er werd op deze man geschoten, waarna hij in een grote zwarte hond veranderde. Niet lang daarna werd een zwarte zwerver nabij Nekkerspoel gelyncht en levend gevild. De huid van deze man zou zijn begraven in de kelder van de Sint-Romboutskathedraal in Mechelen. Vanaf de achttiende eeuw (tot in de huidige tijd) wordt een geestachtige donkere figuur met vurige rode ogen gesignaleerd in Mechelen en omgeving. Er wordt verteld dat hij zijn huid zoekt om weer de gehele demonische figuur te worden die hij ooit was.<\/p>\n\n\n\n

-Deze versie gaat over een gedaantewisselaar die gelinkt is aan de Nekker-<\/p>\n\n\n\n

De tijd is daar, maar waar is de man?:<\/p>\n\n\n\n

Men hoorde ooit een stem komen uit een donkere poel buiten het dorp midden in een duister bos. <\/p>\n\n\n\n

De stem vroeg \u201cDe tijd is daar, maar waar is de man?\u201d<\/p>\n\n\n\n

Een boer kwam aangelopen en liep recht op de poel af, een zekere dood tegemoet. Maar de mensen die stem hadden gehoord zagen het gevaar, ze hielden hem tegen en voorkwamen een mogelijke verdrinkingsdood. Toen de man vermoeid en dorstig ging zitten en water uit een kruik dronk, verslikte hij zich dermate ernstig dat hij stikte en stierf. Het noodlot kan men niet ontlopen\u2026 <\/p>\n\n\n\n

-Deze versie uit Friesland, duikt ook in gelijkaardige sagen op in Vlaanderen.- <\/p>\n\n\n\n

De zielenpot:<\/p>\n\n\n\n

In Oostende woonde een oude visser genaamd Andries in een huisje in de duinen. Op een nacht stormde het danig op zee dat hij de slaap niet kon vatten en bij de haard zat om zich te warmen. Toen op zijn deur hard werd geklopt dacht hij een verdwaalde reiziger heil zocht in zijn huis en hij opende de deur. Een doorweekte man kwam binnen, Andries zag echter dat de man dood was, het was een spook. De dode vroeg hem zijn ziel te redden want hij was gevangen door een watergeest en in een pot gestopt op de bodem van de Noordzee. Als Andries de middelste pot van drie kon omstoten, zou zijn ziel kunnen ontsnappen. <\/p>\n\n\n\n

Andries, die altijd deed wat juist was, besloot op zijn verzoek in te gaan. Hij sprong in zee en dook naar de bodem waar hij de drie potten vond. Een prachtige naakte vrouw dook op en de onderwaterwereld veranderde in een land van weelderige bloemen en glooiende beboste heuvels. \u201cZo Andries wees welkom in mijn land, hier mag je eeuwig verblijven.\u201d Maar de wel ervaren Andries wist beter dan zich te laten verleiden door de Nekker en schudde zijn hoofd en voelde opnieuw het zeewater om zich heen. Hij zwom het laatste stuk en duwde de middelste pot om. Hij werd plots wakker voor de haard, drijfnat en voor zich stond een grote pot vol goudstukken.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Waternekker, Berlijn<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

-Gelijkaardige versies hiervan zijn terug te vinden in Nederland en Duitsland, waarbij de zielenpot onder water een centrale rol speelt.-<\/p>\n\n\n\n

Christelijke bronnen omschrijven deze legendarische entiteiten steevast als demonen of duivels, Zo weten we dat de oude goden tevens als duivels werden gebrandmerkt. Zou het kunnen dat de Nekker een godheid was die werd vereerd bij stilstaand water?<\/p>\n\n\n\n

Archeologische vondsten hebben ons al bewezen dat uitvoerige offers werden gebracht in water. Vaak gaat het hier om kostbaarheden zoals wapens, die ook opzettelijk werden gebroken of gebogen. De theorie hierachter is dat je enkel de onderwereld kan bereiken als je dood bent, dus dient ook het offer te worden \u2018gedood\u2019 zodat het de reis kan maken. De onderwereld is niet enkel de dodenwereld, maar de plaats godheden bereikt kunnen worden. Deze spirituele reis werd ook in grafheuvels voorgesteld door geoffreerde paarden. Werden ooit lichamen in water gelaten voor hun laatste reis? De veerman (Wodan) brengt ook de doden over naar het rijk van de onderwereld.  Werden doden die de reis door het water maakten ook vergezeld van een paard net als in de grafheuvel?<\/p>\n\n\n\n

De Nekker is een gedaantewisselaar, behalve als paard komt hij ook vaak voor in de vorm van een zwarte hond. Talrijke legenden uit heel Europa verhalen over een zwarte hond of wolf die het dodenrijk bewaakt of op begraafplaatsen spookt. We kennen natuurlijk ook de link met de weerwolf en de wolfshuidkrijgers en hun doden cult. <\/p>\n\n\n\n

\u201cKom necker, mijn dekker,  mijn wekker, mijn lotentrekker, mijn geheim ontdekker, en toon vandaag, dat wat ik u vraag.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Quote uit 19e eeuwse Vlaamse sage, een Vlaamse zieneres uit Ieper Belgi\u00eb aanroept de Nekker om haar te helpen het lot te bepalen. Zou een plaaggeest het lot kennen? Of zou eerder een godheid kunnen de verwevingen van de Schikgodinnen lezen en doorgeven aan een ziener(es)? Zou het kunnen dat de Nekker verbonden is met het lot van mensen omdat hij ze na hun lotsbestemming naar de onderwereld brengt?<\/p>\n\n\n\n

Volgens het 16e eeuwse woordenboek van Kiliaan is de \u2018Bommelnecker\u2019 een zeegod. Hij vergelijkt de \u2018necker\u2019 met Neptunus. De god Neptunus \u2013 het Romeinse equivalent van Poseidon \u2013 ontvangt de zielen der verdronkenen en kan zich veranderen in een paard. <\/p>\n\n\n\n

Nekkerspoel te Mechelen werd vroeger in het Latijn aangeduid als Vadem Neptuni, godheid van het water. Indien de Nekker niet meer dan een plaaggeest was, zou men dan naar hem verwijzen als een godheid? In typische Romeinse stijl werden Germaanse goden vergeleken en genaamd naar de Romeinse goden.<\/p>\n\n\n\n

In de Germaanse mythologie en meer bepaald de Noorse bronnen, vinden we Ran als een zeegodin die de verdronken zielen onderbrengt in haar hal onder het water. Zij tracht zeelui te vangen met haar net. Ook de Nekker wordt beticht van mensen te vangen en onder water te bewaren in een urne. Het bewaren van een ziel in een urne is ook een interessante link die we kunnen trekken naar de gecremeerde resten die in onze streken gevonden werden in een urne in Grafheuvels. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kittelsen 1890<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

En in de Ierse mythologie vinden we dan weer de god \u2018Nechtan\u2019, die in het water de bron van de wijsheid bewaakt. <\/p>\n\n\n\n

In een Iers middeleeuws verhaal rond Finn McCumhail klimmen krijgers een voor een op de uitnodigende rug van een groot paard, tot er veertien krijgers op zitten. Het paard voert ze weg de zee in naar Tir-fa-Tonn, het land onder de golven van de zeegod Manannan. De held Diarmuid vindt ze terug door in een magische bron te springen.  Dit doet ons erg denken aan het verhaal van vier Heemskinderen en het myhtische paard Beiaard of in de Ardennen gekend als Bayard onder een gelijkaardige legende.<\/p>\n\n\n\n

In de Schotse mythologie is de Kelpie een watergeest in de vorm van een paard die mensen naar de bodem sleurt. Maar ook hier is de Kelpie vaak een reddende geest, als je hem op de juiste wijze hanteert kan je zijn meester worden.<\/p>\n\n\n\n

En laten we Odin of Wodan niet vergeten behalve als veerman heeft hij nog een rol die aansluit. E\u00e9n van zijn vele namen is Hnikar. Wanneer de held Sigurd bijna vergaat in een storm op zee, duikt Odin op om hem te redden. Hnikar is bijna gelijk aan Hnikur, het IJslandse woord voor Nekker. Nennir en Hnikar kunnen ook worden gerelateerd aan het hinniken van een paard en we zien ook hoe een paard een rol speelt in het initi\u00ebren van de doden in de onderwereld. Sleipnir is een psychopomp die de reis naar de dodenwereld kan volbrengen. Zo kennen we het woord nachtmerrie, dat niet toevallig bestaat uit nacht en merrie, een vrouwelijk paard. Vroeger werd de geest die bij nacht je dromen beheerste de Mare genoemd, wat ook synoniem kan zijn voor een plaaggeest. Het element van het paard dat duidelijk belangrijk concept vormt in de onderwereld van de Germaanse en Keltische Mythes is ook hier in de sagen te linken aan de dood en het transport van de doden naar de onderwereld.<\/p>\n\n\n\n

Mijns inziens kunnen we duidelijk stellen dat de Nekker oorspronkelijk veel meer was dan zomaar een plaaggeest. <\/p>\n\n\n\n

Op zijn minst was het een wicht, maar mogelijk zelfs een godheid, een entiteit gelijkgesteld aan Sleipnir, met een spirituele taak: het vervoeren van het gene dat zich van ons Middengaard naar de Ondergaard dient te verplaatsen. Een heerser van de tussenwereld, die de levende initieert in de onderwereld, de transitie volbrengt. <\/p>\n\n\n\n

Bronnen:<\/p>\n\n\n\n

Bijzondere dank aan onze vriend Erwin Horckmans voor zijn eerder werk rond het onderwerp, ook terug te vinden in zijn groep Mysterieus Mechelen waar hij over de Nekker verhaalt. <\/p>\n\n\n\n

\nhttps:\/\/berichtenuithetverleden.wordpress.com\/2011\/05\/10\/de-nekker\/http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Oude_Rode_Ogen\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n
\n
De nekker: Geest van het water<\/a><\/blockquote>